ش
شهر شیروان مرکز شهرستان شیروان و دومین شهر بزرگ و مهم استان خراسان شمالی است. جمعیت این شهر در سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران برابر با 82,790 نفر بودهاست که این جمعیت شامل 20,878 خانواده می شود.[۲] این شهر از شمال به کشور ترکمنستان، از جنوب به شهرستان اسفراین، از شرق به شهرستان فاروج و از غرب به بجنورد محدود میشود. شهر شیروان در مجاورت رود اترک قرار دارد.
نام شيروان منسوب به نقش شيري است که شکل و شمايل آن در دامنه کوهی که در فاصله چند کیلومتری جنوب شهر وجود دارد مشاهده می گردد. اين کوه به شيرکوه نيز معروف است. سنگهای تشکيل دهنده شکل شير با ديگر سنگهای کوه های جنوب شهر، ازنظر جنس، نوع و رنگ متفاوت است و باعث می شود که هر بيننده ای اين وجه تمايز (شکل شير) را به وضوح مشاهده کند. [۳]
شيروان روزگاری پايتخت قوم پارت بودهاست. دياكونوف محقق ونويسنده روسی معتقد است اولين امپراتوری مقتدر پارتها در شيروان به وجود آمدهاست. ايزدوخاراكسی واسترابون از مورخين و جغرافيدانان يونان محل زندگی و حكومت پارت را در دره رود اترک شيروان ذكر كردهاند. شيروان در زمان اشكانيان در زمره قلمرو آنان قرار داشته و وجود گورهای زرتشتی و آثار تاريخی در نقاط گوناگون ناحيه شيروان، نه تنها بر شناخت رويدادهای تاريخی شيروان در پيش از تاريخ كمك مينمايد، بلكه آبادی و اهميت اين شهر را در آن زمان نشان ميدهد.[۴]
از نظر تاریخی، رونق شهر شیروان با دوره فرمانروایی خوارزمشاهیان مربوط است. بقعه امام زاده سلطان محمدرضا (ع) در شیروان از بناهای این دوره است. در حملات گورکانیان این منطقه آسیب فراوان دید و كشتار فراوانی در آن صورت گرفت. در دوران صفویان، مهم ترین واقعه ای كه در این شهر روی داد، كوچاندن چهل هزار خانوار عشایر كُرد به این منطقه بود كه برای مقابله با حملات ازبک ها، توسط شاه عباس انجام یافت. این شهر در دوران حكومت قاجار یكی از مناطق مهم درگیری های حكام محلی بود.
شهر شیروان در سال ۱۳۰۸ بر اثر زلزله به كلی ویران شد و پس از دو سال، بار دیگر با اسلوب جدید شهرسازی تجدید بنا گردید.[۵]
مکان های تفریحی
از آثار و دیدنی هایی که در این شهر قرار دارد می توان به موارد زیر اشاره نمود:
ییلاق زوارم (۲۸ كیلومتری جنوب غرب شیروان)
ییلاق اوغاز (۴۵ كیلومتری شمال شرق شیروان)
ییلاق گلیل نامانلو (۷۰ كیلومتری شمال شرق شیروان)
پارک ملی سرانی (۷۰ كیلومتری شهر شیروان)
منطقه نمونه گردشگری اسطرخی
غار پوستین دوز (۶ كیلومتری شمال شرق روستای لوجلی)
غار كافر قلعه (۵ كیلومتری جنوب غرب روستای گلیان)
آرامگاه تیموری (۶ كیلومتری غرب شیروان)
امام زاده حمزه رضا (۶ كیلومتری غرب شیروان)
اين آرامگاه در شش كيلومترى شيروان واقع شده و آثار دوران غزنوى (قرن پنجم هجرى) است. اين بنا از آجر و گچ و چوب ساخته شده است. در جانب جنوبى بقعه ، ايوان مستطيل شكل بزرگى قرار دارد كه در دو سوى آن ، دو تالار مستطيل شكل دو طبقه بصورت قرينه ايجاد شده است. دو جانب غربى و شرقى حرم با ايوان و دو غرفه قرينه سازى شدهاند. در ضلع شمالى نيز ايوانى در وسط و چهار غرفه در دو جانب وجود دارد. ضريح حرم به شكل مكعب مستطيل مشبك چوبى ، در وسط حرم واقع شده است. در مجاور بقعه بناى چهار تاقى (مقبره تيمورى) قرار دارد كه بنام تپه تيمورى معروف است. امامزاده حمزه رضا را فرزند امام موسى بن جعفر (ع) مي دانند. اين بنا در شمار آثار تاريخى ايران به ثبت رسيده است
بقعه شیخ رشیدالدین محمد (۲۴ كیلومتری جنوب غرب شیروان
